Συνέντευξη στην "Ελευθεροτυπία"

Οποιαδήποτε ομοιότητα με τον... Ακη Πάνου είναι συμπτωματική

Η Λεία Βιτάλη υποστηρίζει πως δεν φωτίζει τον κορυφαίο τραγουδοποιό στο «Ζεϊμπέκικό» της

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ

Μία από τις πιο γερές πένες της εγχώριας δραματουργίας, η Λεία Βιτάλη, βρέθηκε στο στόχαστο των κληρονόμων του Ακη Πάνου. Το «Ζεϊμπέκικό» της, που παρουσιάζεται με τον Γιώργο Νινιό στο Στούντιο Μαυρομιχάλη, θεωρήθηκε από τους συγγενείς του μεγάλου τραγουδοποιού η σκηνική βιογραφία του.

Ο Γιώργος Νινιός (πλαισιώνεται από τις Στέλλα Κρούσκα και Μαρία Κατσούλη) ενσαρκώνει έναν ήρωα που «στέκεται απέναντι στην εξουσία και δεν του συγχωρείται»Τους συνειρμούς, πέρα από την ίδια την πλοκή και την ταυτότητα του ήρωα, ενίσχυσε μια παλαιότερη θεατρική βιογραφία που έχει συνθέσει η Βιτάλη. Το «Rock Story», που είχε πρωταγωνιστή τον Παύλο Σιδηρόπουλο.

- Το «Ζεϊμπέκικο» αφορά όντως τον Ακη Πάνου;

«Υπήρξε κάποιο δημοσίευμα που έκανε το συσχετισμό. Αλλά ήταν μια προσωπική εκτίμηση του δημοσιογράφου. Δεν μπορείς να σταματήσεις το μυαλό να κάνει συνειρμούς. Ωστόσο, το δικό μου "Ζεϊμπέκικο" δεν απεικονίζει κανένα συγκεκριμένο πρόσωπο και φυσικά ούτε είναι μια πραγματική ή φανταστική βιογραφία του Ακη Πάνου, ούτε του Τσιτσάνη, ούτε του Καλδάρα, ή του Ζαμπέτα ή άλλων συνθετών των οποίων τραγούδια ακούγονται σε όλη τη διάρκεια του έργου. Ολους αυτούς τους συνθέτες τούς εκτιμώ και μεταξύ αυτών φυσικά και τον Ακη Πάνου, που τον θεωρώ κορυφαίο τραγουδοποιό».

- Είναι γεγονός ότι σας κάνανε ασφαλιστικά μέτρα οι κληρονόμοι του, απαγορεύοντάς σας οποιαδήποτε -ακόμα και έμμεση- αναφορά στον Πάνου αλλά και κάθε χρήση τραγουδιών του;

«Θα ήθελα να μπορούσα να συμπεριλάβω και δικά του τραγούδια, αλλά με σταμάτησαν. Δεν θέλω να κρίνω την πράξη, απλώς πιστεύω ότι η μουσική που λατρεύτηκε από τον κόσμο αξίζει να ακούγεται. Ο κόσμος διψάει για καλό λαϊκό τραγούδι σήμερα "να μερέψει το αχ που 'χει μέσα του", όπως λέει κάποια στιγμή ο πρωταγωνιστής του έργου μου, ο Λευτέρης».

- Για ποιον το γράψατε, εντέλει, το έργο σας;

«Το έργο το έγραψα για τον κόσμο, φτιάχνοντας ένα φανταστικό πρόσωπο με υλικά από την πραγματική ζωή για να μιλήσω για την Ελλάδα εκείνη που προετοίμασε τη σημερινή Ελλάδα της κρίσης, για την απόρριψη των γνήσιων ανθρώπων. Για τη λαίλαπα της εισηγμένης "τιποτοσύνης" του λάιφ στάιλ. Δεν θέλω να προκαλέσω. Θέλω να ταρακουνήσω».

- Ο κεντρικός ήρωας λειτουργεί ως σύμβολο;

«Ο Λευτέρης είναι ένας αληθινός άνθρωπος με πάθη, με οράματα, με δυνατότητες, με ταλέντα, αλλά βρίσκεται σε λάθος μεριά. Στέκεται απέναντι από τους ανθρώπους της εξουσίας κι αυτό δεν του συγχωρείται. Στην πορεία της ζωής του, ως ασυμβίβαστο άτομο που συνεχώς απορρίπτεται, σκοντάφτει, κάνει λάθη γιατί δεν έχει την αναγνώριση που του αξίζει. Και δεν την έχει γιατί είναι λαϊκός. Ανήκει σε εκείνο το είδος που προσπαθούν να εξαλείψουν και να μεταλλάξουν διά της βίας, δημιουργώντας έναν νέο υβριδικό άνθρωπο που από τη λαϊκότητα -χωρίς κανένα ουσιαστικό εφόδιο ή βοήθεια- θα περάσει στις τάξεις της νέας πραγματικότητας. Αυτό συμβολίζει ο Λευτέρης. Την αντίσταση στη βίαιη μετάλλαξη των ανθρώπων αυτής της χώρας. Μέσα στον Λευτέρη, στη Στέλλα, στη Μυρσίνη υπάρχουν ψήγματα ανθρώπων που γνώρισα, που διάβασα γι' αυτούς, που αγάπησα και πόνεσα. Κι αν θέλετε -γιατί να το κρύψω;- κάπου εκεί μέσα υπάρχω κι εγώ. Το θέατρο χρειάζεται την αλήθεια για να υπάρξει και να συγκινήσει. Το ψεύτικο διακρίνεται αμέσως και απωθεί».

- Σημειώνετε ότι το θεατρικό «καθρεφτίζει την αλήθεια της ελληνικής ψυχής και θέτει καίρια ερωτήματα για τις αξίες της νέας πραγματικότητας». Εχει ειδικά χαρακτηριστικά η ελληνική ψυχή;

«Εμείς εδώ κάτω, στο Νότο, είμαστε αλλιώς. Ο ήλιος, η θάλασσα, το κλίμα, το παρελθόν και ένα σωρό άλλα στοιχεία μάς διαφοροποιούν από τους βόρειους αλλά και τους άλλους νότιους λαούς. Ομως κοντεύουμε να ξεχάσουμε την ιδιαιτερότητά μας ως λαός, γιατί αυτή την ιδιαιτερότητα κάποιοι προσπαθούν να την πλασάρουν ως ελάττωμα. Σαν να λέμε είναι ελάττωμα που είσαι έγχρωμος ή ομοφυλόφιλος. Γίναμε ρατσιστές εναντίον του εαυτού μας. Αλλά γιατί μου δίνει μεγαλύτερη αξία σαν άνθρωπο να έχω τσερόκι από το να έχω μπέσα; Και γιατί πρέπει ο άνθρωπος να υπηρετεί το σύστημα και όχι το αντίστροφο; Δεν ξέρω αν όλα αυτά βγαίνουν στην παράσταση, αλλά αυτή ήταν η πρόθεσή μου».

- Το έργο ανήκει σε μια κατηγορία, ως είδος;

«Στα έργα μου πάντα υπάρχει ένα στοιχείο θρίλερ και μ' αρέσει να παίζω μ' αυτό. Το έργο είναι μια κοινωνική τραγωδία με στοιχεία θρίλερ και χιούμορ και με πολιτικές προεκτάσεις. Πάνω απ' όλα, όμως, είναι μια πληγωμένη ερωτική ιστορία ανάμεσα σε τρία πρόσωπα».

- Είναι εύκολο να γράφετε θέατρο όταν τα πάντα γύρω σας -ενδεχομένως, και εντός σας- κλονίζονται και καταρρέουν;

«Το δύσκολο σ' αυτή την τρέλα και το σφυροκόπημα των φλεγόμενων γεγονότων είναι να κατορθώσεις να σταθείς σ' ένα σημείο και να αρχίσεις να βλέπεις καθαρά τι συμβαίνει. Μπορεί να χάσεις την εξέλιξη -που είναι, δυστυχώς, προβλέψιμη- αλλά κερδίζεις την ουσία. Και το θέατρο αυτό έχει ανάγκη: Την ουσία».

- Το θέατρο πρέπει να μπολιάζεται κι από τη συγκυρία; Είναι φορές που πρέπει να συνομιλεί με το επικαιρικό;

«Η τέχνη αδικείται όταν γίνεται επικαιρική. Μεγαλουργεί, όμως, όταν κατορθώνει να είναι επίκαιρη. Το θέατρο, με τη δυναμική που έχει, απαιτεί την επικαιρότητα. Αν κατορθώσει ο δημιουργός να τη "χωνέψει" και να την αποδώσει, τόσο το καλύτερο. Θεωρώ ότι οι μεγάλοι δραματουργοί -κλασικοί και σύγχρονοι- κάνουν πολιτικό θέατρο. Δεν μπορείς να κάνεις την πάπια, όταν γύρω σου το σύμπαν καίγεται. Τότε συμβάλλεις σ' αυτό το κάψιμο».

- Αυτή τη χώρα τι μπορεί να τη σώσει; Υπάρχει ελπίδα;

«Ειλικρινά, δεν ξέρω. Είναι κάτι που με ξεπερνά. Δεν είμαστε αυτεξούσιοι. Ομως όταν βλέπω το 17χρονο γιο μου να μην έχει κανένα όραμα και καμία αισιοδοξία για το μέλλον, πιστεύω πως το χειρότερο που έγινε είναι αυτό. Καταργήσαμε τη ρήση: "τα παιδιά είναι το μέλλον". Το έργο που παίζεται στη χώρα μας είναι μια τραγική φαρσοκωμωδία για τους κυβερνοφίλ, με τα ΜΑΤ να ματαιώνουν τη Δημοκρατία».

i info

«Ζεϊμπέκικο», Στούντιο Μαυρομιχάλη.

Σκηνοθεσία: Φώτης Μακρής. Σκηνικά - κοστούμια: Διονύσης Μανουσάκης. Μουσική επιμέλεια: Γιώργος Νινιός. Βίντεο: Γρηγόρης Χατζάκης. Παίζουν: Γιώργος Νινιός, Στέλλα Κρούσκα, Μαρία Κατσούλη.

http://www.enet.gr/?i=news.el.texnes--politismos&id=399951

Συνέντευξη της Λείας Βιτάλη 

στη Λίνα Σόρογκα

(Εφημερίδα ΚΗΦΙΣΙΑ, 14/12/2012)

(Με την ευκαιρία της παρουσίασης του βιβλίου της «ΙΕΡΗ ΠΑΓΙΔΑ»

Στο Πνευματικό Κέντρο της Ν. Ερυθραίας)

Λεία Βιτάλη καλησπέρα. Είστε μια καταξιωμένη αλλά και πολυγραφότατη συγγραφέας ∙ έχετε γράψει μυθιστορήματα, διηγήματα, θεατρικά έργα, τηλεοπτικά σενάρια, σενάρια για ταινίες, έχετε τιμηθεί με βραβεία εδώ και στο εξωτερικό, και σαν να μην αρκετά όλα αυτά, ήσασταν και κειμενογράφος στο χώρο της διαφήμισης όπου και εκεί βραβευτήκατε. Υπάρχει συνταγή επιτυχίας ;

- Στη Δημιουργική Γραφή που διδάσκω σε διάφορες ομάδες όταν με ρωτούν για τη συνταγή της επιτυχίας λέω ότι ναι, πράγματι υπάρχει. Είναι μια απλή αλλά καθοριστική συνταγή: Η αλήθεια. Όταν κάθεσαι να γράψεις και δεν σκέφτεσαι τι θέλει να διαβάσει ο αναγνώστης σου αλλά τι πραγματικά εσύ θέλεις να του επικοινωνήσεις, τότε η επιτυχία είναι κοντά. Αν δεν σε φτάσει σημαίνει ένα από τα δύο: ή ότι δεν άφησες πραγματικά τον εαυτό σου να εκφράσει την αλήθεια του ή ότι δεν χρησιμοποίησες τον σωστό τρόπο για να την πεις. Σ’ αυτό το ψεύτικο σύμπαν που επινοεί ο συγγραφέας λέγονται οι μεγαλύτερες αλήθειες. Νομίζω ότι ο μεγαλύτερος ανασταλτικός παράγοντας –ο εχθρός, θα έλεγα- της γραφής είναι η αυτολογοκρισία.

Η κοινότητα της Νέας Ερυθραίας, «έχει μικρασιατική καταγωγή». Έχει ιδρυθεί από Έλληνες πρόσφυγες που ήλθαν το 1923 από την περιοχή της Ερυθραίας Χερσονήσου στην Μικρά Ασία. Οι μνήμες είναι ακόμα νωπές. Εξακολουθούμε να είμαστε ευαίσθητοι στα μηνύματα της λησμονιάς και του ξεριζωμού. Και εσάς κυρία Βιτάλη, οι ρίζες σας είναι από την Κωνσταντινούπολη. Θέλετε να μας μιλήσετε σχετικά ;

- Σαν συγγραφέας ήθελα να βρω τις ρίζες μου και να γράψω γι’ αυτές. Έτσι ξεκίνησα ένα ταξίδι προς τα πίσω μαζί με τον πατέρα μου. Αλλά πηγαίνοντας ανακάλυπτα συνεχώς νέες αιτίες για τον ξεριζωμό μας. Μέχρι που έφτασα στην Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Που τη θεωρώ προπομπό της Μικρασιατικής καταστροφής του 1922. Εκεί σταμάτησα. Ανακάλυψα την αιτία του ξεριζωμού μας. Και ανακάλυψα και κάτι ακόμη πιο σημαντικό για όλους εμάς που ήρθαμε ή καταγόμαστε από εκεί: Ότι ο ξεριζωμός κληροδοτείται. Κι αυτό μας ακολουθεί για όλη μας τη ζωή. Δεν έχουμε στέρεες ρίζες πουθενά. Τότε κατάλαβα ότι ήθελα να μιλήσω για όλα αυτά και έψαξα με μεγάλη προσοχή για στοιχεία. Ξαφνικά βρέθηκα μπροστά σε ένα όμορφο πριγκιπόπουλο –το γιο του τελευταίου πρωθυπουργού του Βυζαντίου- που η Άλωση πέρασε από την ψυχή και το κορμί του, και που οι ιστορικοί της εποχής διαφωνούν αν τον σκότωσε ο Μωάμεθ ο κατακτητής ή τον πήρε στο χαρέμι του. Διάλεξα τη δεύτερη εκδοχή, όχι γιατί μου άρεσε καλύτερα αλλά γιατί πιο πρόσφατες πηγές τον ανακάλυψαν πολύ μετά την Άλωση να εμπορεύεται μαχαίρια στη Βενετία. Ακολούθησα τα ίχνη του και βρέθηκα μαζί του να τα ξαναζώ όλα απ’ την αρχή.

Πιστεύετε ότι  ο ξεριζωμός κληροδοτείται ;

- Αυτό ανακάλυψα στην πορεία των ερευνών για το μυθιστόρημα μου «Ιερή Παγίδα» αλλά και προσωπικά στη ζωή μου. Όταν ο πατέρας μου ξεριζώθηκε από την Πόλη δεν μπόρεσε να ριζώσει σαν όλους τους Ελλαδίτες εδώ στην Παλιά Ελλάδα. Υπήρξε μεγάλη έχθρα και πόλεμος προς όλους όσους ήρθαν, όπως είναι γνωστό. Με πολύ κόπο κατόρθωσαν να ενταχθούν και ακόμη, και όσοι εντάχθηκαν, δεν έβγαλαν ρίζες. Ένα πολύ απλό παράδειγμα είναι ότι εμείς δεν έχουμε χωριό να γυρίσουμε πίσω. Το πίσω για μας είναι εκεί. Αλλά εκεί δεν μπορούμε να πάμε. Μόνο σαν τουρίστες. Ο πατέρας μου δεν ξαναπήγε. Η συγκίνηση ήταν τόσο μεγάλη που δεν την άντεχε.

Όταν ο αναγνώστης διαβάζει την  «Ιερή παγίδα», ένα ιστορικού ενδιαφέροντος μυθιστόρημα , ως επί το πλείστον, το οποίο και θα παρουσιαστεί από  το Πνευματικό κέντρο Έρευνας και Μελέτης του Μικρασιατικού Πολιτισμού της Ερυθραίας Χερσονήσου» την Δευτέρα 17 Δεκεμβρίου στις 7.00, τι συμβουλή θα του δίνατε εξ αρχής . Να το δει σαν ιστορικό,  μυθοπλασία, ή σαν μυθιστορία  και γιατί ;

- Προσέξτε. Στο εξώφυλλο δεν γράφω ότι είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα. Κι αυτό διότι δεν είναι ιστορικό με τον παραδοσιακό όρο. Οι πηγές μου δεν είναι τα σχολικά εγχειρίδια αλλά νέες ανακαλύψεις που δεν έχουν περάσει σ’ αυτά και ίσως δεν θα περάσουν ποτέ. Φυσικά, παράλληλα με τα ιστορικά γεγονότα –που είναι όλα αληθινά- υπάρχει και η μυθοπλασία. Εκεί είναι που πιστεύω ότι ο συγγραφέας έχει τη δυνατότητα να περάσει εξηγήσεις ή θέματα που καλύπτουν τα κενά της επίσημης ιστορίας και να φτιάξει έναν κόσμο αληθινότερο  του αληθινού. Γιατί η επιστήμη δεν μπορεί να μιλήσει χωρίς στοιχεία, η φαντασία όμως μπορεί να συμπληρώσει τα κενά. Και σ’ αυτό το σημείο θα ήθελα να προσθέσω ότι από τη φαντασία ξεκινά και η ίδια η πραγματικότητα. Η πιστοποίηση έπεται με την έρευνα.

Να μιλήσουμε τώρα για τους ήρωες σας στο βιβλίο που είναι οι Νοταράδες, και συγκεκριμένα για την  μικρότερη κόρη Ιουστίνη που είναι και η αφηγήτρια στο βιβλίο και έχει φυγαδευτεί στην Βενετία με τα πλούτη της μαζί με τις αδελφές της και τον γοητευτικό Βυζαντινό πρίγκιπα , που έγινε «η αιτία του κακού» για όλα αυτά που συνέβησαν. Πόσο  πραγματικά είναι τα πρόσωπα, και οι ανθρώπινοι χαρακτήρες που ενσαρκώνουν; Γιατί επιλέξατε αυτή την εκδοχή της ιστορίας;

- Τα περισσότερα πρόσωπα του μυθιστορήματος είναι αληθινά. Ο Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος, η οικογένεια Νοταρά, στην οποία αναφερθήκατε, ο Ιουστινιάνης, ο Μωάμεθ ο κατακτητής, και άλλα. Αληθινά είναι και το πρόσωπο του πρωταγωνιστή που είναι ο Ιάκωβος, ο μικρότερος γιος του Νοταρά. Αυτός ο 14χρονος πρίγκιπας βίωσε την άλωση στο κορμί του γιατί λόγω της ομορφιάς του, -λέει η ιστορία- είχε την κακή τύχη να γίνει επιθυμητός στον Μωάμεθ τον κατακτητή. Ως γνωστόν οι Τούρκοι μάζευαν τα καλύτερα ελληνόπουλα τότε για το τάγμα των Γενιτσάρων. Αυτή ήταν η ατυχία του Ιάκωβου που πέρασε τα πάνδεινα στο χαρέμι του Σουλτάνου αλλά και η τύχη διότι αυτό τον βοήθησε να ζήσει. Η Ιουστίνη είναι ένα φανταστικό πρόσωπο, η μικρότερη αδελφή του, που με ένα μαγικό τρόπο –μυθιστορηματική αδεία- μπαίνει στο μυαλό του και παρακολουθεί τη ζωή του, ακόμη και την πιο μυστική, και μας την αφηγείται. Αυτό είναι ένα εύρημα του βιβλίου που φωτίζει πιο καλά την περιπέτεια της ζωής του μικρού πρίγκιπα, που είναι η ίδια η περιπέτεια της Άλωσης.

Ποιοι είναι οι αφορισμοί, οι εξορκισμοί, τα τσιτάτα στα βιβλία σας; Έχουν μεταβληθεί με τον καιρό ;

- Θα σας πω το «πιστεύω» μου. Όπως και ο Μπρεχτ αλλά και η δικιά μας η Διδώ Σωτηρίου πιστεύω ότι όποιος δεν γνωρίζει την ιστορία του είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει από την αρχή. Και αυτό μπορεί να είναι καταστρεπτικό. Η γνώση της ιστορίας, η βαθιά γνώση των γεγονότων αλλά και των αιτίων τους, αν λειτουργήσει σαν εμπειρία, δίνει τη δυνατότητα να μην ξαναπέφτει κανείς στα ίδια σφάλματα. Αλλά αυτό προϋποθέτει, όπως είπα, βαθιά γνώση και κριτική στάση απέναντι στα γεγονότα.

Πως καταλαβαίνετε ότι ένα θέμα σας κεντρίζει το ενδιαφέρον  μέχρι την δέσμευση για συγγραφή ; 

- Δεν μπορώ να σας πω με ακρίβεια. Υπάρχουν πολλά θέματα που με κεντρίζουν και μοιάζουν εκ πρώτης όψεως άσχετα μεταξύ τους. Εμβαθύνοντας όμως, τώρα που με ρωτάτε, ανακαλύπτω ότι έχουν κάτι κοινό. Με ενδιαφέρουν τα θέματα που μου δίνουν τη δυνατότητα να υπερασπισθώ το δίκαιο των αδυνάτων. Αν μπορεί κανείς με όπλο μια πένα ή ένα πληκτρολόγιο να υπερασπιστεί ένα τόσο μεγάλο θέμα.

Στην «Ιερή Παγίδα» ποιο είναι το πραγματικό «κρυμμένο» μήνυμα της Βιτάλη ;

- Θα σας πω κάτι που πραγματικά πιστεύω. Δεν έχει σημασία τι θέλει να πει ο συγγραφέας αλλά τι ανακαλύπτει ο αναγνώστης μέσα στο βιβλίο. Γιατί το έργο ουσιαστικά ολοκληρώνεται στο μυαλό του αναγνώστη κι εκεί γράφεται το τελευταίο κεφάλαιο ή, αν θέλετε, η τελευταία πράξη του. Εκεί αναδεικνύεται το μήνυμά του έργου. Όσο ο αναγνώστης εμβαθύνει στο έργο, τόσο πιο ουσιαστικό μήνυμα θα ανακαλύψει. Ο συγγραφέας πρέπει να του δώσει τα κλειδιά. Αν δεν βρει κανένα μήνυμα ο αναγνώστης, τότε δεν φταίει αυτός αλλά ο συγγραφέας που δεν έδωσε τα κλειδιά.

Μια παρατήρηση διαβάζοντας το βιβλίο σας. Όπως εξελίσσεται η αφήγηση, υπάρχει πολύ συχνά η πλάγια ερώτηση προς τον αναγνώστη αν συμφωνεί με αυτά που διαβάζει. Είναι ένας τρόπος να «πάρει θέση στην πλοκή», μια  ομολογουμένως έξυπνη τεχνική αφήγησης.

- Είναι ένα εύρημα –αν θέλετε- του συγγραφέα. Ναι, ήθελα να κάνω τον αναγνώστη κοινωνό από την πρώτη στιγμή του έργου μου. Δεν είναι φυσικά μέσα στους κανόνες της γραφής αυτό. Μπορεί και να ξενίσει. Αλλά το ρισκάρισα. Πολλοί ξαφνιάστηκαν, δεν το περίμεναν κάτι τέτοιο. Αλλά τελικά νομίζω λειτούργησε. Η μικρή αφηγήτρια με την αφέλειά της και τις απορίες της μπροστά σε όλα αυτά τα πρωτόγνωρα που συμβαίνουν στην χώρα της και στον αδελφό της παίρνει απ’ το χέρι τον αναγνώστη και τον οδηγεί να πάρει μέρος και θέση. 

Κυρία Βιτάλη, στη συνέχεια θα ήθελα να αναφερθώ εκτενέστερα και στο θεατρικό σας προφίλ. Όπως γράφει ο Γεωργουσόπουλος , «Η Βιτάλη διακρίνεται για μια οξύτατη κριτική ματιά, για μια σχεδόν απελπισμένη για τα ανθρώπινα στάση και για μια βαθιά ειρωνική σχεδόν χλευαστική θέση.  Ο ιδιάζον τρόπος της γραφής της είναι πλησιέστερος στη σάτιρα και ο τρόπος που αντιμετωπί­ζει τα κοινωνικά, τα ηθικά προβλήματα του καιρού μας είναι ο ψύχραιμος χειρουργικός ….. (άρα) το θέατρο της Βιτάλη είναι ενταγμένο,…στην υποδόρια κοινωνική σάτιρα και τον ρεαλιστικό κριτικό στοχασμό»  Αν συμφωνείτε, με τα λεγόμενα του Γεωργουσόπουλου, θα λέγατε ότι αυτός ο τρόπος γραφής αντανακλάται και στα μυθιστορήματά σας ;

- Ο Γεωργουσόπουλος μου έκανε την τιμή να γράψει για το έργο μου στον πρόλογο των βιβλίων με τα θεατρικά μου αλλά και να γράψει επίσης μια συγκινητική κριτική για θεατρικό έργο μου που ανέβηκε σε θέατρο. Δεν μπορώ να κρίνω την κριτική του κριτικού αλλά να χαρώ με τα όσα γράφει. Και για να απαντήσω στην ερώτησή σας ναι, νομίζω ότι όλα αυτά ισχύουν και για τα μυθιστορήματά μου. Είμαι ο ίδιος άνθρωπος, δεν μπορώ να γράψω διαφορετικά. Το μέσον διαφέρει –αν είναι μυθιστόρημα ή θεατρικό έργο- ο τρόπος και η άποψη παραμένουν. Και νομίζω αυτό είναι το καλό που μπορεί να κατακτήσει με τα χρόνια ένας συγγραφέας. Να είναι αναγνωρίσιμος από τον τρόπο γραφής του.

Αν ναι, πώς μεταφράζεται αυτό στην «Ιερή Παγίδα»  και τους ηρωές της ;

- Μια κριτική για το εν λόγω βιβλίο από τον Δημοσθένη Κούρτοβικ στα «Νέα», πέραν όλων των άλλων, γράφει και για «έναν αδιόρατο ειρωνικό σκεπτικισμό» που ανακάλυψε μέσα στην «Ιερή Παγίδα». Αυτό σίγουρα ταιριάζει με την γενικότερη ερμηνεία που δίνει και ο Γεωργουσόπουλος για τα θεατρικά έργα μου. Η «Ιερή Παγίδα» δεν ξεφεύγει λοιπόν από τη σατυρική διάθεση του συγγραφέα της. Και ο σχεδιασμός των χαρακτήρων ενέχουν μέσα τους μια ειρωνική ματιά –αν μου επιτρέπεται- προς τα κακώς κείμενα της ιστορίας. Αυτός ο τρόπος, ξέρετε, είναι μια πλάγια οδός για να πεις την άποψή σου γράφοντας ένα βιβλίο.   

Υπάρχει σοβαρό κοινωνικό και πολιτικό θέατρο στην Ελλάδα ;

- Το ότι υπάρχει κοινωνικό και πολιτικό θέατρο στην Ελλάδα είναι σίγουρο. Ο χαρακτηρισμός «σοβαρό» με προβληματίζει. Και δεν μπορώ να πάρω θέση γιατί πιστεύω ότι ανάμεσα σ’ αυτό που χαρακτηρίζετε ως  κοινωνικό και πολιτικό θέατρο, εντάσσεται και το δικό μου θέατρο. Και θα ήθελα να πιστεύω ότι κάνω σοβαρή δουλειά. Αλλά αυτό δεν μπορώ να το κρίνω εγώ, είναι δουλειά των θεατών.

Όταν έχετε μια ιδέα, μια έμπνευση , έχετε προσδιορίσει πριν την μορφή της γραφής ; αν θα είναι μυθιστόρημα, διήγημα, θεατρικό ή κάτι άλλο ;

Ετοιμάζετε κάτι καινούργιο ;

- Κατά έναν παράξενο τρόπο η ιδέα έρχεται συγχρόνως και με τη μορφή. Και για έναν ακόμη πιο παράξενο λόγο γράφω εναλλάξ θέατρο η μυθιστόρημα. Μόλις τελείωσα το νέο θεατρικό μου έργο που αναπλάθει μια λαϊκή προσωπικότητα και έχω ήδη αρχίσει το καινούριο μου μυθιστόρημα, που κι αυτό έχει να κάνει με την ιστορία. Άργησα να το αρχίσω γιατί μου πήρε πολύ χρόνο η έρευνα των ιστορικών πηγών και η μελέτη των γεγονότων για να ανακαλύψω τις διαφορές μου από την επίσημη ιστορία. Πιστεύω, ξέρετε, ότι ένα μυθιστόρημα που αναφέρεται σε ιστορικές προσωπικότητες ή γεγονότα που σφράγισαν την ιστορία δεν έχει λόγο ύπαρξης αν δεν έχει να πει κάτι διαφορετικό. Αλλιώς ας διαβάζουμε ιστορικές μελέτες. Το μυθιστόρημα, με την μεγαλύτερη ελευθερία που μπορεί να έχει, μας οδηγεί, κατά τη γνώμη μου, μέσω της φαντασίας σε πολύ πιο μακρινά μονοπάτια.

Γνωρίζω ότι διδάσκετε δημιουργική γραφή στην Ραφήνα. Σε τι διαφέρει ο πραγματικός συγγραφέας από τον ερασιτέχνη ; Το γράψιμο είναι μια εκτόνωση, μια λύτρωση , πότε όμως είναι και  ταλέντο ;  Αν οι μαθητές σας το ζητάνε  τους λέτε την αλήθεια ;

- Είμαι από τους ανθρώπους που δεν αντέχουν να μη λένε την αλήθεια. Αυτό είναι και καλό και κακό, ανάλογα πώς βλέπει ο καθένας τις σχέσεις του. Ωστόσο πιστεύω ακόμη ότι όλοι οι άνθρωποι μέσα τους έχουν τη δυνατότητα της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Αρκεί να έχουμε την τόλμη –προσέξτε τι λέω –την τόλμη- να εμπιστευτούμε την φαντασία μας και να την αφήσουμε να δουλέψει. Αυτή ξέρει να κάνει τη δουλειά της. Το ταλέντο για μένα είναι κάτι συζητήσιμο αλλά όχι σ’ αυτήν εδώ την κουβέντα μας. Με την πείρα των χρόνων –και αν θέλετε τη βοήθεια των σπουδών μου στην Ψυχολογία- έχω μάθει να ξεχωρίζω γρήγορα ποιος αφήνεται στη φαντασία του χωρίς να τη φοβάται και του το λέω. Συγχρόνως προσπαθώ να τον βοηθήσω να βρει τρόπους να μη τη φοβάται. Από κει και ύστερα ο καθένας κατορθώνει όσα του επιτρέπει η μεγάλη ή μικρή αφοσίωσή του στο γράψιμο και πόσο αντέχει να ζει μέσα σ’ έναν άλλο κόσμο που σ’ αυτόν καλείται να παίξει τον ρόλο του μικρού θεού. 

Γιατί διαλέγετε  συγκεκριμένες περσόνες  στα έργα σας ; Τι σας τραβάει σε αυτές ή τι σας απωθεί ;  Συμβαίνει το ίδιο και στην ζωή ; η τα   χαρακτηριστικά τους είναι συμπληρωματικά με τους ήρωές σας;

- Δεν μπορώ να σας πω για την πραγματική μου ζωή αλλά στα έργα μου σίγουρα μαγεύομαι από τους χαρακτήρες που ζουν με ένταση τη ζωή τους και τολμούν, έστω και αν η αποτυχία είναι το πιο πιθανό σενάριο.  

Η ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ

(Ομιλία μου στο Συνέδριο που διοργάνωσαν οι Επιχειρηματίες, Επαγγελματίες Γυναίκες, ο Πολιτικός Σύνδεσμος Γυναικών και η Ένωση Γυναικών Κρήτης την Πέμπτη στις 13 Δεκεμβρίου)

Στις περιόδους κρίσης χρειάζεται κοινός αγώνας, μεγαλύτερη συντροφικότητα, και σίγουρα περισσότερη αλληλεγγύη. Και σ’ αυτό νομίζω ότι συμφωνούμε όλοι. Θα ήθελα λοιπόν να σας μιλήσω για ένα θέμα που φαινομενικά δεν ταυτίζεται με την κρίση αλλά στην πραγματικότητα υφίσταται τις συνέπειές της σε πολύ μεγάλο βαθμό. Είναι η κρίση στον Πολιτισμό. Και όσοι ασχολούμαστε με τον πολιτισμό το γνωρίζουμε από πρώτο χέρι.  

Με αφορμή λοιπόν αυτό έκανα ορισμένες σκέψεις και θα ήθελα να τις μοιραστώ μαζί σας. Στη σημερινή εποχή της κρίσης και των απρόβλεπτων εξελίξεων, ο πολιτισμός θα μπορούσε να μας βοηθήσει ως άτομα παρέχοντάς μας το δικαίωμα στη δημιουργία αλλά και στην απόλαυση των πολιτιστικών προϊόντων. Θα μπορούσε όμως να μας βοηθήσει και ως χώρα ενισχύοντας την εικόνα μας στο εξωτερικό. Το διπλό αυτό όφελος μπορεί να μην αναχαίτιζε την υπάρχουσα κρίση αλλά σίγουρα θα μείωνε σε προσωπικό επίπεδο τη βαριά ατμόσφαιρα και σε διεθνές επίπεδο τη μιζέρια της εμφάνισής μας.

Μέχρι τώρα από τους πολιτικούς ακούγονταν προεκλογικά μεγαλεπήβολα σχέδια για τον πολιτισμό. Που αμέσως μετά ματαιώνονταν από άλλες προτεραιότητες. Ωστόσο ο πολιτισμός παραμένει πρωταρχικό αίτημα για την εικόνα μιας χώρας ιδιαίτερα της δικής μας που θεωρείται η κοιτίδα του πολιτισμού.

Ο πολιτισμός απαιτεί μακρόπνοο σχεδιασμό και δυστυχώς μέχρι τώρα οι πολιτικοί μας δεν τον έχουν συνηθίσει. Τώρα όμως περισσότερο από ποτέ χρειάζεται μια ισχυρή πολιτιστική πολιτική, που θα μας οδηγήσει να κατακτήσουμε την θετική προσοχή του παγκόσμιου κοινού και τον σεβασμό του.

Στη χώρα μας υπάρχουν ταλαντούχοι άνθρώποι. Αυτό είναι αποδεδειγμένο. Με ελάχιστα χρήματα θα μπορούσαν να αναδείξουν έργο. Κι αυτό να ταξιδέψει σ’ όλο τον κόσμο. Πώς να το ονομάσω; Διπλωματική πολιτιστική πολιτική ίσως. Ναι, μου ακούγεται καλό. Και θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί όχι με χρήματα της πολιτείας -αφού δεν υπάρχουν- αλλά με ιδιωτικά χρήματα.

Το ερώτημα που αναβλύζει σ’ αυτήν την περίπτωση είναι ένα και καυτό. Ποιοι και γιατί θα δεχτούν να χρηματοδοτήσουν πολιτιστικές δραστηριότητες που η ίδια η πολιτεία απαξιώνει; Πώς θα διαχωρίσουν το συμβατικό από το καινούριο που αξίζει να χορηγηθεί; Με τι παιδεία; Με τι σθένος για αντίσταση στο μέινστριμ ρεύμα; Φυσικά και υπάρχουν καλλιεργημένοι άνθρωποι στη χώρα που όλα θα μπορούσαν να τα βάλουν σε τάξη, αν δεν υπήρχε η νοοτροπία της αρπαχτής, της παρέας και του φόβου για τον καλύτερο.

Να γιατί η Ελλάδα τρώει συνέχεια τα καλύτερα παιδιά της. Και τώρα τα στέλνει έξω.

Πού θα βρούμε τα λεφτά; Ιδού η απορία. Ας ρίξουμε λοιπόν μια ματιά τι γίνεται έξω.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη μεγάλοι και μικροί πολιτιστικοί οργανισμοί κάνουν ήδη τολμηρά προγράμματα επιβίωσης. Οι αναγκαιότητα αντίστοιχων σχεδιασμών στην Ελλάδα είναι προφανής. Καθώς το δημόσιο χρήμα περιορίζεται δραματικά, η στροφή σε εναλλακτικές μορφές χρηματοδότησης είναι κάτι περισσότερο από αναγκαία. Ποιες μπορεί να είναι αυτές οι μορφές; Μα οι χορηγίες φυσικά. Κάτι που το λέμε χρόνια. Μόνο που οι χορηγίες απαιτούν από το κράτος ένα φιλικότερο πλαίσιο για τους χορηγούς. Τι χρειάζεται λοιπόν για να μην ξεπέσει εντελώς ο κλάδος του Πολιτισμού; Σίγουρα χρειάζεται ένα νέο τολμηρό σχέδιο ανάκαμψης. Όχι μελλοντικό. Αλλά τώρα.

Μα, μπορεί κάποιος να πει, εδώ καράβια χάνονται, βαρκούλες αρμενίζουν, υποβιβάζοντας τον τομέα του Πολιτισμού. Δεν θεωρώ βεβαίως ότι η τέχνη μπορεί να σώσει τον κόσμο ή να αλλάξει την κρίση ή να παίξει ουσιαστικό ρόλο στη γεφύρωση των διαφορών. Μπορεί όμως να παίξει σημαντικότερο ρόλο από αυτόν που πιστεύουν πάρα πολλοί και ιδιαίτερα οι πολιτικοί.

Η Τέχνη μας βοηθά να μπορούμε ν’ αντέξουμε την πραγματικότητα, υποστήριζε ο Νίτσε.

Λυπάμαι που θα το πω αλλά οι πολιτικοί ουδέποτε έβλεπαν τον λόγο να βοηθήσουν την τέχνη και κατ’ επέκταση τον πολιτισμό. Αντιθέτως, ήταν πάντα καχύποπτοι απέναντί της. Η κουλτούρα ενισχύει τη σκέψη και προφανώς οι ίδιοι δεν το θέλουν αυτό. Η διαπίστωση ήταν πάντοτε ότι σε επίπεδο πολιτικών ο ρόλος του πολιτισμού υποβαθμιζόταν στη χώρα μας και οι πολιτικοί μεταχειρίζονταν τους ανθρώπους του πολιτισμού απλώς για την ενίσχυση των πελατειακών τους σχέσεων.

Αλλά η τέχνη έχει άλλο ρόλο από το να είναι ο ενδιάμεσος στις πελατειακές σχέσεις. Είναι αυτή που δίνει στον άνθρωπο τη συναισθηματική δύναμη για αισιοδοξία και για ελπίδα.

Διδάσκω δημιουργική γραφή και βλέπω τις αντιδράσεις των μαθητών μου. Είναι πιο ψυχωμένοι όταν μπορούν να κάνουν τέχνη. Κάθε ηλικίας από παιδιά μέχρι υπερήλικες. Η τέχνη απλώνεται σαν βάλσαμο στην ψυχή τους, τους δίνει θάρρος να συνεχίσουν την πορεία τους.

Όχι δεν σας λέω να ακολουθήσετε κι εσείς σεμινάρια δημιουργικής γραφής για να λύσετε το όποιο πρόβλημά σας. 

Σ’ αυτό το σημείο λοιπόν θα ήθελα να συνοψίσω κάποια πράγματα και να κλείσω.

Σήμερα μπορούν να υπάρξουν προοδευτικές ιδέες για τον πολιτισμό. Ενώ λοιπόν αυτές οι προοδευτικές ιδέες θα έπρεπε να είναι το ζητούμενο σε μια χώρα, ιδιαίτερα σε κρίσιμες περιόδους, όπου θα μπορούσαν να τη βοηθήσουν να αναπτύξει ένα καινούριο πρόσωπο και να χαράξει νέους δρόμους, για άλλη μια φορά διαπιστώνεται ότι στην Ελλάδα οτιδήποτε πολιτιστικό μοιάζει να είναι… εχθρός εντός των τειχών. Οι νέες ιδέες σκοντάφτουν στις παγιωμένες αναχρονιστικές αντιλήψεις.

Μα θα μου πείτε: εδώ βλέπουμε να παίζονται 400 παραστάσεις θεατρικών έργων στην Αθήνα της κρίσης. Να γίνονται τόσα πολιτιστικά δρώμενα, συναυλίες, εκθέσεις, βιβλιοπαρουσιάσεις κι εσύ μου μιλάς για έλλειψη πολιτισμού; Ξέρετε πώς γίνονται αυτά; Είτε από μεγάλους επιχειρηματίες που εμπορεύονται την τέχνη και τους ανθρώπους της, είτε τζάμπα από το μεράκι των δημιουργών που βάζουν το υστέρημά τους για να προσφέρουν τέχνη. Αλλά ως πότε θα μπορούν να το κάνουν αυτό;

Προσωπικά πήρα κι εγώ το ρίσκο να ανεβάσω πέρσι εντελώς μόνη μου και χωρίς καμία βοήθεια το νέο μου θεατρικό έργο που καθρεφτίζει τη σημερινή πραγματικότητα και, αν θέλετε, προσπαθεί να προβληματίσει τον θεατή. Τόλμησα να το κάνω. Αλλά φοβάμαι ότι δεν θα το ξανατολμήσω. Όπως δεν θα το τολμήσουν και άλλοι που ίσως έχουν πολύ ουσιαστικά πράγματα να εκφράσουν. Θα δώσω ένα παράδειγμα για το θέατρο. Θα μπορούσε το ΥΠΠΟ, όπως γίνεται στο εξωτερικό, να δίνει στέγη σε νέους να ανεβάζουν έργα τους κι ας μην κόβουν κανένα εισιτήριο. Προάγω την τέχνη δεν θα πει βγάζω λεφτά από την τέχνη. Άλλα είναι τα κέρδη που αποφέρει και είναι μακροπρόθεσμα.

Αλλά ας μιλήσουμε σ’ αυτό το σημείο με όρους τεχνοκρατικούς. Να εξετάσουμε μήπως τελικά μας συμφέρει μια επένδυση στον πολιτισμό και για άλλους λόγους.

Ο πολιτισμός στη χώρα μας αντιμετωπιζόταν ως μέρος των δημόσιων επενδύσεων και όχι ως τμήμα της αναπτυσσόμενης οικονομίας. Μετά τη δεκαετία του ’90, ο προσανατολισμός διαφοροποιείται αισθητά. Έχει πλέον αποδειχτεί ότι οι επενδύσεις στον πολιτισμό αναζωογονούν το χαρακτήρα αλλά και την οικονομία ενός τόπου. Έτσι οι πολιτιστικές βιομηχανίες αναγνωρίζονται πλέον ως νευραλγικός τομέας για την ανάπτυξη και των αστικών και των περιφερειακών οικονομιών.

 Προκύπτει επίσης ότι ένα δυναμικό και διευρυμένο μοντέλο πολιτιστικής πολιτικής μπορεί να βοηθήσει πχ. στη συγκρότηση της ταυτότητας μιας κοινότητας, ή στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής, ακόμη και στην κοινωνική συνοχή. Και φυσικά να συμβάλει σε μια οικονομική ανάπτυξη.

Αυτά είναι σημαντικά αποτελέσματα που οφείλει να λαμβάνει υπ’ όψη της κάθε απόπειρα πολιτιστικής πολιτικής για την προώθηση μιας βιώσιμης ανάπτυξης. Η βιώσιμη ανάπτυξη είναι και ο στόχος για κάθε κοινωνία η οποία δεν διαχειρίζεται απλώς το σήμερα, αλλά οραματίζεται και μεθοδεύει το αύριο. Αν συγχρόνως αναλογιστούμε ότι ο πολιτιστικός τομέας στη χώρα μας προσφέρει συγκριτικά πλεονεκτήματα, τα οποία παραμένουν αναξιοποίητα, λόγω οργανωτικών αγκυλώσεων, αναποτελεσματικών δομών και πεπαλαιωμένων πρακτικών, καταλαβαίνουμε πόση πολλή δουλειά χρειάζεται για να υπάρξει αποτέλεσμα. Και κυρίως χρειάζεται θέληση.

 Σ΄ αυτό το σημείο θα ήθελα να κάνω μια πρόταση.

Να οργανωθούμε, όσοι μπορούμε, σε άτυπα δίκτυα πολιτών με στόχο την ανταλλαγή απόψεων και την ανάληψη πρωτοβουλιών σε σχέση με τον πολιτισμό πάντα. Από το πνευματικό κέντρο ενός δήμου ή τη δημοτική επιχείρηση πολιτισμού έως το υπουργείο πολιτισμού και τουρισμού, από τον τοπικό σύλλογο μιας περιοχής ή την κινηματογραφική της λέσχη έως τις κλαδικές ενώσεις και τα σωματεία, είναι ανάγκη να υπάρξει συμμετοχή με απόψεις και με συναίνεση για προγραμματισμό, συνεργασία  και υλοποίηση.

Αλλά πώς θα αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα των πολιτικών που τις περισσότερες φορές έχουν βραχυπρόθεσμες προτεραιότητες και δεν συγκινούνται από προτάσεις μακροπρόθεσμης πολιτιστικής πολιτικής; Ίσως μια καλή λύση θα ήταν να δώσουμε πάλι εμείς το παράδειγμα. Εμείς που είμαστε απόψε εδώ μπορούμε να γίνουμε μια αγκαλιά. Μια μεγάλη αγκαλιά που θα συμπεριλάβει όλες τις προοδευτικές ιδέες για τον πολιτισμό. Μπορούμε να προτείνουμε ένα σχέδιο που να το υποβάλλουμε στο Υπουργείο Πολιτισμού, Οικονομικών και Τουρισμού. Αυτό το σχέδιο θα προτείνει να δοθούν τα απαιτούμενα κίνητρα στους πλούσιους ή και στους μικρομεσαίους, ακόμη και τοπικούς επιχειρηματίες, και πολίτες αυτής της χώρας αλλά και του εξωτερικού για να επιχορηγούν τον πολιτισμό. Ανάμεσά μας είναι οικονομολόγοι, νομικοί, τεχνοκράτες, πολιτικοί, επιχειρηματίες, άνθρωποι του πολιτισμού. Οι περισσότερες γυναίκες. Στις πολιτιστικές εκδηλώσεις βλέπουμε πάντα περισσότερες γυναίκες. Όμως θέλουμε και τους άντρες. Όσοι ενδιαφέρονται. Στους άλλους ας αφήσουμε το ποδόσφαιρο. Κι ο αθλητισμός καλό κάνει.

Να στηρίξουμε με τις ιδέες μας την τέχνη, αυτό έχει σημασία. Κι αυτή με τη σειρά της θα μας το ανταποδώσει. Θα μας στηρίξει στις δύσκολες στιγμές μας σε προσωπικό επίπεδο αλλά και σαν χώρα.

Εάν υπάρχει θέληση μπορεί ακόμη και τώρα να γίνει κάτι στον πολιτισμό, έστω κι αν δεν υπάρχουν κρατικά λεφτά.

Μια αγκαλιά για τις ιδέες

της Λείας Βιτάλη

(κείμενο από συνέδριο)

Ενώ οι προοδευτικές ιδέες θα έπρεπε να είναι το ζητούμενο σε μια χώρα, ιδιαίτερα σε κρίσιμες περιόδους, όπου θα μπορούσαν να τη βοηθήσουν να αναπτύξει ένα καινούριο πρόσωπο και να χαράξει νέους δρόμους, για άλλη μια φορά διαπιστώνεται ότι στην Ελλάδα οτιδήποτε προοδευτικό είναι… εχθρός εντός των τειχών. Οι νέες ιδέες σκοντάφτουν στις παγιωμένες αναχρονιστικές αντιλήψεις των ανθρώπων που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο κατορθώνουν να ρυθμίζουν τα πράγματα. Γυρνώντας στο παρελθόν βέβαια δεν θα ανακαλύψουμε κάτι διαφορετικό. Η ιστορία αποδεικνύει πως η εξουσία πάντα βρίσκεται από τη μεριά του συντηρητισμού. Και ίσως όπου βρέθηκε στον αντίποδα ήταν λάθος και πληρώθηκε με αίμα.

Το ίδιο συμβαίνει όχι μόνο στο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο αλλά και στο επίπεδο του πολιτισμού. Αν θεωρήσουμε ότι ο πολιτισμός είναι μια πρόοδος ή οφείλει να είναι πρόοδος, εύκολα μπορεί να πέσουμε στην αγανάκτηση διαπιστώνοντας γύρω μας τη συντήρηση να κυριαρχεί και σε επίπεδο πολιτισμού. Και η αγανάκτηση που νιώθουν οι προοδευτικοί άνθρωποι του πολιτισμού είναι μια παγίδα που εύκολα μπορεί να τους οδηγήσει στη γραφικότητα. Ή μάλλον οδηγούνται στη γραφικότητα για να εξουδετερωθούν. Κάθε «αντιδραστική» φωνή που υψώνεται στον πολιτισμό καταβαραθρώνεται με το κόλπο της ταμπέλας του γκρινιάρη ή του γραφικού. Βρισκόμαστε σε συμπληγάδες. Κι όμως κάποιοι από μας τολμούν. Προσωπικά βίωσα πρόσφατα –και όχι μόνο πρόσφατα- την απόρριψη από μέρους της συντήρησης είτε δεξιόστροφης είτε αριστερόστροφης, γιατί υπάρχει και αυτό και δεν κομίζω γλαύκα. Είμαι συγγραφέας και γράφω και θεατρικά έργα. Σ’ αυτά με απασχολούν τα κοινωνικά θέματα και προσπαθώ να βρω τις αιτίες ή τα αποτελέσματά τους στη ζωή των ηρώων μου. Κάποιοι αυτό το λένε καθρέφτη της κοινωνίας. Εγώ προτιμώ να ισχυρίζομαι πως πρόκειται για μια κριτική ματιά στα πράγματα. Ωστόσο βλέπω την αντίδραση του κατεστημένου. Ή μάλλον θα έλεγα τη μη αντίδραση. Γιατί η χειρότερη απόρριψη είναι να αγνοείς. Όταν αγνοείς δεν δίνεις στον άλλον τη δυνατότητα να παλέψει για να πείσει. Τι κάνει λοιπόν ο καλλιτέχνης που θέλει να εκφράσει κάποιες απόψεις κόντρα στο μέινστριμ; Προσωπικά πήρα το ρίσκο να ανεβάσω εντελώς μόνη μου και χωρίς καμία βοήθεια το νέο μου θεατρικό έργο που καθρεφτίζει τη σημερινή πραγματικότητα και αν θέλετε προσπαθεί να προβληματίσει τον θεατή. Σίγουρα από την τέχνη δεν περιμένουμε ούτε απαντήσεις ούτε λύσεις. Η τέχνη δεν είναι μανιφέστο. Αυτό που περιμένουμε είναι να μας βοηθήσει να δούμε τα πράγματα με μια πιο καθαρή ματιά διαφορετική από εκείνη που διαμορφώνουν τα ΜΜΕ και η συντήρηση. Εγώ τόλμησα να το κάνω. Το έχουν κάνει και άλλοι καλλιτέχνες και το κάνουν κατά καιρούς αποτελεσματικά ή όχι. Υπάρχουν όμως και άλλοι καλλιτέχνες που ίσως δεν τολμούν και δεν θα τολμήσουν ποτέ. Και ίσως έχουν πολύ ουσιαστικά πράγματα να εκφράσουν. Σ΄ αυτό το σημείο θα κάνω μια πρόταση. Μπορεί αυτοί που είμαστε τώρα εδώ να γίνουμε μια αγκαλιά που θα συμπεριλάβει αυτές τις προοδευτικές ιδέες και θα ανοίξει έναν δρόμο για να επικοινωνούν με τον κόσμο. 

Η ΟΜΙΛΙΑ ΜΟΥ ΩΣ ΥΠΟΨΗΦΙΑ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΗΜ.ΑΡ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΡΑΦΗΝΑΣ

Πολλοί με ρωτούν όταν έμαθαν ότι θα κατέβω υποψήφια στις βουλευτικές εκλογές γιατί το κάνω. Ένας άνθρωπος του πολιτισμού, συγγραφέας, τι δουλειά έχει με τις εκλογές. Το σκέφτηκα κι εγώ είναι η αλήθεια. Αλλά η φωνή της συνείδησής μου με έσπρωξε να το κάνω. Ξέρετε ένας συγγραφέας όταν φτιάχνει τους ήρωές του για ένα βιβλίο ή για ένα θεατρικό έργο επικεντρώνεται στον πόνο του ανθρώπου και ευαισθητοποιείται ακόμη περισσότερο. Έτσι κι εγώ σαν συγγραφέας αλλά και σαν άνθρωπος είμαι ευαισθητοποιημένη στον πόνο του συνανθρώπου μου. Και σήμερα αυτός ο πόνος είναι μεγάλος. Δεν μιλάμε πλέον για καλυτέρευση της ζωής μας ή για καλύτερη ποιότητα ζωής με λάιφ στάιλ. Μιλάμε για την ίδια τη ζωή. Για την επιβίωσή μας ως χώρα και ως άνθρωποι.

Συνηθίσαμε τον τελευταίο καιρό να ακούμε συνέχεια για ποσοστά στο χρηματιστήριο και αριθμούς. Μας έχουν μπλέξει με αριθμούς. Και πουθενά δεν ακούμε για τον ίδιο τον άνθρωπο. Αλλά ο άνθρωπος δεν είναι ένας αριθμός, ούτε ένα ποσοστό στο χρηματιστήριο. Και δεν πρέπει να τον αναγκάσουμε να νιώσει αριθμός. Αυτό είναι επικίνδυνο. Γιατί έτσι και ο ίδιος μπορεί να ξεχάσει ότι είναι άνθρωπος. Και να βρεθούμε μπροστά σε ανεξέλεγκτα γεγονότα.

Η κρίση που περνά η χώρα μας αλλά και η Ευρώπη γενικότερα, δεν είναι απλώς οικονομική. Όσα δάνεια και να πάρουμε δεν θα λύσουμε το πρόβλημα αν ακολουθήσουμε τις ίδιες επιλογές που κάνουμε σήμερα. Και αν λυθεί προσωρινά θα ξαναφουντώσει γρήγορα. Αυτό έχω καταλάβει εγώ. Γιατί το πρόβλημα είναι ότι αποζητώντας όλο και περισσότερο το κέρδος ξεχάσαμε τον άνθρωπο. Αυτόν πρέπει να ξαναθυμηθούμε. Τον άνθρωπο και τις ανάγκες του.

Βλέπουμε γύρω μας απαράδεκτα και θλιβερά γεγονότα. Πείνα, αυτοκτονίες –πού; Στην Ελλάδα του ήλιου και της θάλασσας, βλέπουμε την απόγνωση στα πρόσωπα των ανθρώπων της γειτονιάς μας. Δεν κατοικούν σε άλλη περιοχή, μένουν δίπλα μας. Και μεις μιλάμε για το χρηματιστήριο και τις αγορές. Ενώ χρειάζεται αλληλεγγύη. Μιλάμε βέβαια και για ανάπτυξη.

Που τη συνδέουμε αυτομάτως με κερδοφορία. Αλλά την ανάπτυξη πρέπει να τη δούμε πλέον κι αυτή με γνώμονα τον άνθρωπο.

Γι’ αυτό πιστεύω στη Δημοκρατική Αριστερά. Γιατί στο κέντρο του προγράμματος που έχει προτείνει είναι ο άνθρωπος. Μας ενδιαφέρει πρώτα ο άνθρωπος και θέτουμε τις τράπεζες και τις αγορές στην υπηρεσία του ανθρώπου και όχι το αντίθετο.

Και θα ήθελα να προσθέσω ότι προσωπικά με ενδιαφέρει ο πολιτισμός στην πολιτική. Η Ελλάδα είναι ταυτισμένη με τον πολιτισμό και τώρα τον έχουμε ξεχάσει. Πολιτισμός είναι η αλληλεγγύη, πολιτισμός είναι η ειλικρίνεια, πολιτισμός είναι η εντιμότητα, η συνέπεια. Γι αυτό πρέπει σ’ αυτή τη δύσκολη στιγμή της χώρας να εμπιστευτούμε τη Δημοκρατική Αριστερά.

Για να κρατήσουμε την Ελλάδα ζωντανή χρειάζεται θέληση και πρόγραμμα. Και φυσικά δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τα 2 μεγάλα κόμματα που έφεραν τη χώρα σ’ αυτήν την κρίση. Το λέμε και το ξαναλέμε. Η πολιτική τους δεν μπορεί να είναι διαφορετική γιατί είναι τα ίδια πρόσωπα όσο και αν φωνάζουν ότι έκαναν λάθη και ζητούν συγνώμη. Οι όροι που έχουν υπογράψει είναι καταστροφικοί και ο τρόπος που χειρίστηκαν όλα αυτά τα χρόνια την εξουσία με το σαράκι της ελληνικής πολιτικής ζωής που είναι οι πελατειακές σχέσεις, μας οδήγησαν εδώ που είμαστε.

Η περιοχή η δική μας της Αττικής είναι υποβαθμισμένη. Το γνωρίζουμε όλοι. Κανείς ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε στα σοβαρά για τα προβλήματα ενός εκατομμυρίου ανθρώπων που ζουν εδώ χωρίς ένα νοσοκομείο, χωρίς καν αποχέτευση, χωρίς συγκοινωνίες, με το πρόβλημα της καταστροφής του περιβάλλοντος να μας πνίγει. Και με την εγκληματικότητα που αυξάνεται συνεχώς. Με την υποβάθμιση του τρόπου ζωής μας και των παιδιών μας. Ζητάμε δουλειά και πολιτισμό για την περιοχή μας. Δουλειά για να μπορέσουμε να ζήσουμε και εκδηλώσεις πολιτισμού για να ταϊσουμε το πνεύμα μας, γιατί ο πολιτισμός ανοίγει το μυαλό, δημιουργεί κριτική σκέψη. Κι αυτό είναι που φοβούνται, μη ξυπνήσουμε και καταλάβουμε το παιχνίδι τους. Αλλά ο φόβος είναι επικίνδυνο παιχνίδι, οδηγεί στα άκρα και πρέπει να το προσέξουμε. Αν δεν θέλουμε να οδηγηθούμε στο χάος. Εμείς λέμε ναι στην Ευρώπη γιατί χρειαζόμαστε συμμάχους. Και λέμε όχι στους όρους του μνημονίου ζητώντας νέα διαπραγμάτευση. Με ανθρώπινους όρους, για να μείνουμε ζωντανοί.

Και θέλω να πω και κάτι ακόμη. Κατεβαίνω στις εκλογές με την αγωνία στην καρδιά μου ως μητέρα που έχοντας ένα παιδί στην εφηβεία δεν είμαι καθόλου σίγουρη ότι σ’ αυτή τη χώρα έτσι όπως είναι τα πράγματα θα μπορέσει να επιβιώσει.

Γι αυτό κατεβαίνω στις εκλογές με τη Δημοκρατική Αριστερά. Γιατί έχει τη βούληση και το πρόγραμμα να ξαναστήσει τη χώρα και τους ανθρώπους στα πόδια τους. Με σωστές επιλογές και σωστές συνεργασίες. Προχωράμε με πρόγραμμα και δύναμη για την οικονομία ζωντανή. Για την κοινωνία όρθια. Για την Ελλάδα ζωντανή.

Η Δημοκρατική Αριστερά είναι η δύναμη που μπορεί. Ας την εμπιστευτούμε.

Από συνέντευξη στον "Φλας" 25/4/2012

Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΟΛΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Σαν συγγραφέας αλλά και σαν άνθρωπος είμαι στο μέγιστο βαθμό ευαισθητοποιημένη στον πόνο του ανθρώπου. Όταν ένας συγγραφέας φτιάχνει τους ήρωές του για ένα βιβλίο ή θεατρικό έργο επικεντρώνεται στον πόνο του ανθρώπου. Αυτό τον ευαισθητοποιεί ακόμη περισσότερο γιατί μπαίνει στη θέση όλων των πονεμένων και αδικημένων ανθρώπων και βιώνει βαθιά το πρόβλημα σαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι να ήταν ένας. Και σήμερα ο πόνος του ανθρώπου είναι μεγάλος. Δεν μιλάμε πλέον για καλυτέρευση της ζωής μας ή για καλύτερη ποιότητα ζωής με λάιφ στάιλ. Μιλάμε για την ίδια τη ζωή. Για την επιβίωσή μας ως χώρα και ως άνθρωποι. 
Με ρωτούν πολλές φορές γνωστοί μου ή κάποιοι δημοσιογράφοι: Πού θα βρείτε εσείς στη Δημοκρατική Αριστερά 14 δις. Για να καλύψετε εκείνο ή το άλλο έλλειμμα. Λες και αν βρεθούν αυτά συγκεκριμένα τα χρήματα θα σωθεί η χώρα ή οι πολίτες. Μας έχουν μπλέξει με αριθμούς. Αλλά ο άνθρωπος δεν είναι αριθμός. Και δεν πρέπει να τον αναγκάσουμε να νιώσει αριθμός.
Βλέπουμε γύρω μας απαράδεκτα και θλιβερά γεγονότα. Πείνα, αυτοκτονίες, την απόγνωση στα πρόσωπα των ανθρώπων της γειτονιάς μας. Δεν κατοικούν σε άλλη περιοχή, μένουν δίπλα μας. Δεν θα μιλήσω όμως τώρα γι’ αυτά που τα γνωρίζουμε όλοι. Θέλω να μιλήσω γι’ αυτά που δεν γνωρίζουμε: Για το μέλλον. Εκεί παίζεται το παιχνίδι: Στο μέλλον. Που όμως είναι πολύ κοντά. 
Για να κρατήσουμε την Ελλάδα ζωντανή απαιτείται θέληση και πρόγραμμα. Και φυσικά δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τα 2 μεγάλα κόμματα που έφεραν τη χώρα σ’ αυτήν την κρίση. Η πολιτική τους δεν μπορεί να είναι διαφορετική γιατί είναι τα ίδια πρόσωπα όσο και αν φωνάζουν ότι έκαναν λάθη και ζητούν συγνώμη. Οι όροι που έχουν υπογράψει είναι αναποτελεσματικοί και δεν διαφαίνεται έξοδος ούτε το 2020. Από την άλλη μεριά υπάρχουν τα άλλά κόμματα που έχουν απλώς καταγγελτικό λόγο. Δεν προτείνουν κάτι ουσιαστικό και ρεαλιστικό. Εμείς στη Δημοκρατική Αριστερά προτείνουμε ένα ρεαλιστικό πρόγραμμα εξόδου από την κρίση με 3 άξονες που επιμένουμε σ’ αυτούς.
1. Παραμονή στην Ευρώπη γιατί χρειαζόμαστε συμμάχους - δυνάμεις που αναπτύσσονται σε Ευρωπαϊκές χώρες, ιδιαίτερα στο νότο, κόντρα στην κρατούσα άποψη και τον προσανατολισμό που έχει σήμερα η ΕΕ, με πρωταρχικές πολιτικές τη στήριξη των τραπεζών και το καλόπιασμα των αγορών.
2. Προτείνουμε σταδιακή απαγκίστρωση από τη δανειακή σύμβαση και τα μνημόνια με μέτρα ισοδύναμα. Όχι περικοπές μισθών και συντάξεων αλλά πάταξη της φοροδιαφυγής και δίκαιη φορολόγηση με αλληλεγγύη προς τον πάσχοντα συνάνθρωπο. Αυτό είναι το κοινωνικό κράτος που δεν υπάρχει σήμερα. Και το κυριότερο:
3. Ανάπτυξη. Αυτό που η Δημοκρατική Αριστερά φωνάζει εδώ και καιρό. Ανάπτυξη. Με δυνατότητες στις παραγωγικές δυνάμεις που –πέρα από το κέρδος- στοχεύουν στον άνθρωπο και στις υγιείς δομές της κοινωνίας. Υπάρχουν μεγάλες δυνατότητες ανάπτυξης με τα περίφημα κονδύλια από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων που χάνονται. Για ανάπτυξη στον τομέα του ορυκτού πλούτου, στη ναυπηγική, στον τουρισμό, σε νέες τεχνολογίες. Υπάρχουν 15 δις. Ευρώ που περιμένουν και μένουν ανεκμετάλλευτα.

Μπορεί και άλλοι να υποστηρίζουν κάποια αντίστοιχα μέτρα αλλά δεν μπόρεσαν δεκαετίες τώρα να τα εφαρμόσουν γιατί έλειπε ο προγραμματισμός. Η διαφορά μας είναι στον προγραμματισμό. Και στο άφθαρτο των δυνάμεών μας. Ενώ αναγνωρίζουμε το μερίδιο της ευθύνης μας δεν είχαμε και δεν έχουμε εμπλακεί ποτέ σ’ αυτό που το ονομάζω σαράκι της Ελληνικής δημόσιας ζωής: τις πελατειακές σχέσεις.
Μετά τις εκλογές ελπίζουμε να υπάρξει ανακαθορισμός των δυνάμεων μέσα στη Βουλή και να μπουν και καινούριες δυνάμεις προοδευτικές. Δεν περιμένουμε να έχουμε σαν Δημοκρατική Αριστερά αυτοδυναμία, αλλά είμαστε μια κυβερνώσα αριστερά. Και λέμε ότι δεν μπορούμε να συνεργαστούμε με το δίδυμο Νέα Δημοκρατία-Πασόκ γιατί οι πολιτικές τους μας έφεραν σ’ αυτήν την κρίση. Λανθασμένες πολιτικές επιλογές με πελατειακές σχέσεις. Το Ελληνικό σαράκι. Θα συνεργαστούμε όμως με ομάδες ή κόμματα που έχουν τη διάθεση να αλλάξουν την πολιτική και θα δεχτούν τις δικές μας προτάσεις. Και οπωσδήποτε με φερέγγυα πρόσωπα. Γιατί με φερέγγυα πρόσωπα θα έχουμε και φερέγγυα πολιτική. Πιστεύουμε στα νέα άφθαρτα πρόσωπα και όχι στους κατά συνείδηση επαγγελματίες πολιτικούς. 
Στη Δημοκρατική αριστερά έχουμε βάλει στο κέντρο του πιστεύω μας τον άνθρωπο. Μας ενδιαφέρει πρώτα ο άνθρωπο και θέτουμε τις τράπεζες και τις αγορές στην υπηρεσία του ανθρώπου και όχι το αντίθετο. Μας ενδιαφέρει ο πολιτισμός στην πολιτική και η αλληλεγγύη. Και επειδή προσωπικά πολιτεύομαι στην περιφέρεια της Αττικής, που είναι υποβαθμισμένη σε σχέση με το κέντρο, θέλω να πω ότι είμαστε ευαισθητοποιημένοι στα προβλήματα που την ρημάζουν με την έλλειψη βασικών αγαθών, όπως είναι η έλλειψη νοσοκομείου, αποχετευτικού συστήματος και καταστροφής του περιβάλλοντος. Αλλά αν δεν μας ενδιέφεραν όλα αυτά δεν θα ήμασταν η αριστερά της ευθύνης.

Συνέντευξη της Λείας Βιτάλη στο περιοδικό «30 Ημέρες Υγείας»

Ας υποθέσουμε ότι γράφετε ένα βιβλίο για το σήμερα στη χώρα μας, ποιον τίτλο έχει;

- Επειδή βιώνουμε μια πολύ δύσκολη και μεταβατική περίοδο της Ελλάδας θα ήταν ανεπίτρεπτο να γραφεί ένα βιβλίο για το τώρα. Τα βιβλία απαιτούν «χώνευση» της ρεαλιστικής πραγματικότητας και της ιστορίας για να μπορέσει να αναδειχτεί η ουσία. Αλλά κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε να συμβεί «εν θερμώ» Τα βιβλία που γράφονται τώρα είναι μόνο οικονομικές μελέτες παρωχημένων εποχών, υποθετικές αναλύσεις της κρίσης  και επιπόλαια ευχολόγια. Κάτι τέτοιο δεν μπορώ να το κάνω και ούτε με αφορά. Η πραγματικότητα θα αναδειχτεί πολύ αργότερα όταν θα έχουμε περάσει σε άλλη φάση της κοινωνίας και θα βρισκόμαστε πλέον «εν ψυχρώ». Ωστόσο αν θεωρητικά έγραφα ένα βιβλίο τον μόνο τίτλο που θα μπορούσα να βάλω θα ήταν : «Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας πτώσης». Γιατί η κατάσταση είναι στο μη περαιτέρω.

Κυρία Βιτάλη, ο συγγραφέας  γεννιέται ή γίνεται;

- Ο συγγραφέας γεννιέται και γίνεται. Το ταλέντο σαφώς υπάρχει στα κύτταρά του, όπως κάθε ταλέντο ή δεξιότητα που προέρχεται από συλλογικές μνήμες, υποσυνείδητο, προπατορικές κατακτήσεις και δημιουργικότητα. Ωστόσο το ταλέντο μόνο του δεν μπορεί να οδηγήσει πουθενά. Ο καλλιτέχνης είναι βαριά εργαζόμενος αν έχει βάλει στόχο του την ουσιαστική δημιουργία. Χρειάζεται γνώση, συνεχή μελέτη, εξάσκηση, πειθαρχία, αυτοπεποίθηση και αντοχή στην αποτυχία και στην απόρριψη. Διαφορετικά δεν μιλάμε για συγγραφέα αλλά για κάποιον που απλώς γράφει. Αλλά όταν κατορθώσει κανείς να γίνει συγγραφέας τότε καταλαβαίνει ότι θυσίασε πολλά στη ζωή του για να συμβιώσει με τη μοναξιά. Γιατί πάνω απ’ όλα ο συγγραφέας είναι μόνος. Και μέσω του έργου ζητά την επικοινωνία με τους γύρω του. Σας μαύρισα την καρδιά; Μπορεί. Αλλά έχει και πολύ μεγάλο γλέντι η συγγραφική ζωή. Και όταν αρέσει στον κόσμο αυτό που έχει γράψει ο συγγραφέας τότε βλέπει πραγματικά τον ουρανό με τ’ άστρα.

Πόσα βιβλία έχετε γράψει μέχρι σήμερα; Ποιο είναι αυτό που σας αντιπροσωπεύει περισσότερο;

- Πολλά μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων, θεατρικά έργα, σενάρια. Παρόλο που δεν γράφω εύκολα και ούτε κάθε χρόνο ένα βιβλίο. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι κάθε φορά να καταπιάνομαι με ένα καινούριο θέμα και να το εξαντλώ μετά από έρευνα και ξαναγράψιμο. Ναι είμαι τελειοθήρας. Αλλά περνάω πολύ καλά όταν εγκυμονώ κάτι και μ’ αρέσει ο πόνος της… γέννας. Φυσικά μετά από τόσες γέννες δεν ξεχωρίζω πλέον τα παιδιά αλλά αγαπώ πάντα πιο πολύ αυτό που εγκυμονώ και με πονάει. Ο συγγραφέας είναι και λίγο μαζοχιστής.

Υπάρχει κάτι που προσπαθείτε να περάσετε, μέσα από τα βιβλία σας, στους αναγνώστες σας;

- Τα βιβλία μου και τα θεατρικά μου έργα έχουν να κάνουν με τις σχέσεις των ανθρώπων και την προσπάθεια του ατόμου να συμφιλιωθεί με τον εαυτό του και τους γύρω του. Συγχρόνως κάτι που με απασχολεί πολύ είναι η πολιτική με την ευρεία έννοια της. Ζούμε σε ένα κοινωνικό πλαίσιο και επηρεάζει ο ένας τον άλλον έστω και χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Η εξουσία λοιπόν και η βία που προέρχεται από αυτήν αλλά και από τη φύση του ανθρώπου είναι θέματα που πολύ συχνά με απασχολούν. Αν κάτι επιθυμώ διακαώς να μεταδώσω είναι: Ζήσε έχοντάς τα καλά με τον εαυτό σου και χωρίς δεκανίκια, που μέσα σ’ αυτά συμπεριλαμβάνεται η εξάρτησή σου από κέντρα εξουσίας (συμπεριλαμβανομένης και της όποιας εκκλησίας). Σας μοιάζω με άθεη και αναρχική; Εγώ θα το έλεγα «στέκω γερά στα δικά μου πόδια».

Σας απασχολεί λέτε η πολιτική. Θα σκεφτόσασταν να ασχοληθείτε με τα κοινά;

- Είναι κάτι που με απασχολεί εδώ και χρόνια. Αν ασχοληθώ με την πολιτική θα το κάνω προσπαθώντας να υποστηρίξω την κοινωνική δικαιοσύνη. Η έλλειψή της μεγαλώνει το χάσμα ανάμεσα στους πολίτες.  Σπούδασα νομικά γιατί πίστευα ότι έτσι θα μπορούσα να συμμετέχω στην απονομή της δικαιοσύνης αλλά η Ελληνική πραγματικότητα το διέψευσε αυτό κι έτσι δεν ασχολήθηκα επαγγελματικά. Μου έχει γίνει μια πρόταση να κατέβω ως υποψήφια στις ερχόμενες εκλογές και το σκέφτομαι πολύ σοβαρά αλλά ακόμη δεν θα ήθελα να ανακοινώσω κάτι συγκεκριμένο.

Έχετε πει σε κάποια σας συνέντευξη ότι: "Η φαντασία είναι το μέσον που ωθεί τον κόσμο προς τα εμπρός" κα. Βιτάλη στη σημερινή σκληρή πραγματικότητα που 
ζούμε, με τα τόσα προβλήματα, έχει ο άνθρωπος την πολυτέλεια του να φαντάζεται;

- Η φαντασία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι βασική ανάγκη του ανθρώπου. Αν πάψει ο άνθρωπος να φαντάζεται τότε θα σταματήσει οποιαδήποτε πρόοδος. Ναι επιμένω ότι η φαντασία οδηγεί προς τα εμπρός. Και αν κάτι κάποτε μας βγάλει από αυτή τη μιζέρια που έχουμε κατρακυλήσει θα είναι η φαντασία μας που θα ανακαλύψει νέους τρόπους, νέες οδούς, καινούριες αξίες, καινούριες δυνατότητες πλησιάσματος του ενός ατόμου με τον άλλον μέσω της αλληλεγγύης και της αγάπης.

Έχει πει ο Ουίλιαμ Φόκνερ για την ευθύνη του συγγραφέα απέναντι στην τέχνη του: «Ο συγγραφέας χρειάζεται τρία πράγματα: πείρα, παρατήρηση και φαντασία». Έχετε να προσθέσετε κάποιο άλλο;

- Μα αυτό είναι το παν. Απλώς θα τα αντέστρεφα. Φαντασία, παρατήρηση, πείρα. Βέβαια 
αν μέσα σε όλα αυτά υπάρχουν οι κεραίες ενός ευαίσθητου ανθρώπου τότε απογειώνονται τα άλλα τρία συστατικά. Και μπορούν να δώσουν ένα πραγματικά μεγάλο έργο που να ταρακουνήσει τον αναγνώστη και να του ανοίξει καινούριους δρόμους. Ξέρετε η ευαισθησία είναι ένα στοιχείο που ή το έχεις ή όχι. Αυτό δεν καλλιεργείται. Συνήθως στη ζωή συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Γεννιόμαστε ευαίσθητοι και η ζωή και οι όποιες κακουχίες μας σκληραίνουν και μας κάνουν αδιάφορους στις ανάγκες των άλλων γιατί προέχει η δική μας επιτυχία. Αν ο συγγραφέας παρόλα αυτά διατηρεί την ευαισθησία είναι κέρδος και το έργο του. Αλλά θέλει ισχυρή δύναμη θέλησης. Τελικά θα σας πω κάτι που ανακάλυψα πρόσφατα σκεπτόμενη όλα αυτά. Ο συγγραφέας μέσα στην απίστευτη αδυναμία και την ανασφάλειά του είναι ένας πολύ δυνατός άνθρωπος που πηγαίνει κόντρα στο ρεύμα. Μιλάμε πάντα για τον αληθινό συγγραφέα.

Είσαστε της άποψης πως ένας συγγραφέας έχει "ημερομηνία λήξεως"; Υπάρχει δηλαδή κάποια στιγμή που παύει να έχει έμπνευση και δεν γράφει ποτέ ξανά;

- Μα όταν δεν μπορεί πια να γράψει φυσικό είναι να σταματήσει. Δηλαδή αν πάψει να βλέπει ή να μπορεί να χειριστεί το κομπιούτερ ή να συναρμολογήσει στο μυαλό του μια ιστορία. Αυτό δεν είναι ημερομηνία λήξης αλλά θάνατος του συγγραφέα. Αν και πιστεύω ότι και ανάπηρος και με άνοια θα φτιάχνει στο μυαλό του ιστορίες έστω και αν δεν μπορεί να της μεταδώσει στους άλλους.

Το αγαπημένο σας μότο κα. Βιτάλη;

- Μου αρέσει ότι έχει πάθος και είναι ροκ. Όπου το ροκ για μένα είναι ένας τρόπος ζωής που δεν έχει σχέση φυσικά με ναρκωτικές ουσίες. Και όταν μιλώ για πάθος εννοώ τη δύναμη για ζωή με κάθε τρόπο.

Ποιες είναι οι σχέσεις του νεοέλληνα με το βιβλίο;

- Αγαπομίσους. Κάποιοι έχουν ανακαλύψει την αξία του και το αγαπούν και κάποιοι άλλοι το αρνούνται μετά βδελυγμίας θεωρώντας το «κουλτουριάρικο» με αυτή την απαράδεκτη σημασία που έχουν δώσει σ’ αυτή τη λέξη. Αλλά δεν είναι ίδιον του νεοέλληνα αυτό. Είναι ίδιον των απανταχού «απαίδευτων» ατόμων. Έτσι ξαναγυρίζουμε πάλι στο γνωστό ότι πάσχουμε από έλλειψη παιδείας. Και ότι η παιδεία είναι ύψιστο αγαθό που έχει πολύ ταλαιπωρηθεί στη χώρα μας.   

Σε τι ποσοστό πιστεύετε ότι παίζει ρόλο στην επιτυχία ενός βιβλίου ο τίτλος;

- Κατ’ αρχήν ο τίτλος είναι αυτό που πρώτα βλέπει ο αναγνώστης και τον ελκύει ή όχι. Θέλει μαεστρία ο τίτλος. Πολλές φορές τον τίτλο μπορεί να μην τον δώσει ο συγγραφέας αλλά κάποιος άλλος. Ξέρετε ο τίτλος πρέπει να περιλαμβάνει την ουσία του έργου με ελάχιστα λόγια και δυνατά. Να μαθαίνεις περί τίνος πρόκειται αλλά και να σε ιντριγκάρει για το τι θα συναντήσεις εκεί μέσα. Ο τίτλος είναι μ,ια υπόσχεση. Και γι’ αυτό πρέπει να αντιμετωπίζεται πολύ σοβαρά για να μην απογοητεύεται μετά από την ανάγνωση ο αναγνώστης.

Ετοιμάζετε κάτι νέο αυτό τον καιρό;

- Πάντα κάτι ετοιμάζω και πάντα βρίσκομαι σε έρευνα για κάποιο θέμα. Ωστόσο δεν μπορώ να το αποκαλύψω. Ξέρετε μέχρι να σχηματισθεί καλά το …μωρό και να δέσει δεν μπορείς να κάνεις ανακοινώσεις γιατί φοβάσαι ότι μπορεί κάτι να μην πάει καλά. Ή κάτι μπορεί στην πορεία να αλλάξει. Ή να ξεθυμάνει. Το έχουμε εμείς οι συγγραφείς αυτό.

Το περιβάλλον σας, με όποια έκφραση του, συμμετέχει στη διαμόρφωση του έργου 
σας;

- Πολλές φορές έχω εμπνευστεί από το περιβάλλον μου, από βιωμένες καταστάσεις των γύρω μου, από την παρατήρηση. Αλλά αυτό που προσωπικά ζητώ από το περιβάλλον μου είναι να με αφήνουν ήσυχη όταν… γεννάω.

Κλείνοντας αφήστε σας παρακαλώ ένα μήνυμα στους αναγνώστες του περιοδικού μας.

- Εξυγιάνετε την ψυχή σας με το καλό διάβασμα.

Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω θερμά για την τιμή που μου κάνατε και εύχομαι καλή συνέχεια και όμορφα ταξίδια σε κάθε είδους αναζητήσεις σας.

- Κι εγώ σας ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου δώσατε να ξανασκεφτώ κάποια πράγματα..

Στυλιανός Ι. Μανουσάκης

(Περιοδικό «30 Ημέρες Υγείας», τεύχος Απριλίου 2012)

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΦΗ

Το δημιουργικό γράψιμο ψυχαγωγεί, εκπαιδεύει, καλλιεργεί το πνεύμα, θεραπεύει την ψυχή. Το βιωματικό δημιουργικό γράψιμο έχει μια επιπλέον διάσταση. Αποτελεί έναν εναλλακτικό τρόπο αυτογνωσίας και αυτοβελτίωσης. 
Αφήστε να ξεπηδήσει από μέσα σας ο συγγραφέας που κρύβεται και απολάυστε έναν καινούριο τρόπο ζωής.


Μετά από μια σειρά επιτυχημένων σεμιναρίων δημιουργικής γραφής αποφάσισα να βελτιώσω τη μέθοδό μου εισάγοντας νέα στοιχεία στην ψυχολογική προσέγγιση του χαρακτήρα των ηρώων (της γραφής) και των καταστάσεων που αυτοί βιώνουν.


Το σεμινάριο είναι τρίμηνο και μπορούν να το παρακολουθήσουν ενήλικες που ενδιαφέρονται να μάθουν τις ιδιαίτερες τεχνικές της γραφής για την απελευθέρωση της δημιουργικότητάς τους.


"Το γράψιμο απαιτεί γνώσεις,πειθαρχία και πολλή δουλειά. Αν υπάρχει και ταλέντο ακόμη καλύτερα".

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΚΟΝΔΥΛΙΑ ΚΑΙ ΚΡΟΥΑΖΙΕΡΟΠΛΟΙΑ

Μήνες τώρα συζητιέται το θέμα της μη δυνατότητας απορρόφησης των κονδυλίων του ΕΣΠΑ. Σίγουρα σε ένα κράτος σχεδόν υπό διάλυση όπως αυτό στο οποίο αναπνέουμε, δεν υπάρχουν οι βάσεις και οι μηχανισμοί που θα συμβάλλουν στην χρησιμοποίησή τους. Τα κονδύλια καλύπτουν πολλές περιπτώσεις από τις οποίες μπορεί κάποια επιχείρηση ή συνεταιρισμός ή άλλος φορέας να αντλήσει τη δυνατότητα πραγματοποίησης ενός στόχου που ελλείψει χρημάτων δεν ευοδώνεται. Μέσα στις κρίσιμες ημέρες που διανύουμε σαν χώρα, αλλά ιδιαίτερα σαν πολίτες αυτής της χώρας, δεδομένου ότι οι πολίτες είναι η χώρα, θα ήταν ευχής έργο αν για κάποιους κοινωνικούς σκοπούς ή με προοπτική ανάπτυξης κοινωνικών δραστηριοτήτων απορροφώνταν κάποια κονδύλια. 

Και ξαφνικά προχθές ακούω στις ειδήσεις στο ραδιόφωνο, σαν η καλή είδηση της ημέρας, ότι δόθηκαν κονδύλια ΕΣΠΑ. Επιτέλους αναφώνησα. Και ενέτεινα την προσοχή μου. Για να ακούσω ότι το λιμάνι του Πειραιά ήταν που απορρόφησε κονδύλια για τη δημιουργία 4 νέων θέσεων στην προβλήτα για μεγάλα κρουαζιερόπλοια! C’ est pas mal για τη Μαριωρή που μόνο ο φερετζές της έλειπε. Για μας όμως; Ας δούμε ποιος μπορεί να ωφεληθεί από τις 4 νέες θέσεις για μεγάλα κρουαζιερόπλοια στον Πειραιά. Κατ’ αρχήν όσοι εργάτες κληθούν να δουλέψουν εκεί. Μα θα είναι Έλληνες που έχουν ανάγκη από δουλειά; Ή θα είναι ενοικιαζόμενοι ξένοι εργάτες από τις εταιρίες που τους εκμεταλλεύονται; Κατόπιν θα κερδίζει βέβαια το λιμάνι του Πειραιά από το ενοίκιο των 4 θέσεων όποτε έρχονται τα κρουαζιερόπλοια. Μα είναι το λιμάνι του Πειραιά 100^% ελληνικό; Παρακάτω. Θα κερδίζουν οι εταιρίες των κρουαζιερόπλοιων που θα έχουν τη δυνατότητα του προορισμού στην Ελλάδα. Και βέβαια. Αλλά θα είναι αυτές οι εταιρίες ελληνικές με έδρα την Ελλάδα ώστε να φορολογούνται; Συνεχίζω. Θα κερδίζει, λέει, ο τουρισμός μας. Λοιπόν αν δεν έχεις κάνει κρουαζιέρα δεν ξέρεις ότι: α) Τα κρουαζιερόπλοια έχουν μέσα τα πάντα που μπορεί να θελήσει ο κρουαζιεροπόρος. Από σπίρτα και ταμπόν μέχρι καταστήματα πολυτελείας, πισίνα, εστιατόρια, μασσάζ, νυχτερινό κλαμπ, ρουλέτα, κλπ. β) Στα λιμάνια που πιάνουν κάθονται ελάχιστα και οι ταξιδιώτες βγαίνουν για λίγο ή και καθόλου, που σημαίνει ότι δεν σπαταλούν χρήματα στον τόπο που έφτασαν, παρά ελάχιστα και κατευθυνόμενα, ως γνωστόν και γ) Ο Πειραιάς δεν είναι από τα καλύτερα αξιοθέατα της χώρας.

Αν αναλογισθεί κανείς όλα αυτά φτάνει στο σημείο να αναρωτηθεί: Ποιος τελικά θα κερδίσει από αυτή τη μορφή επένδυσης που απορρόφησε τα κονδύλια του ΕΣΠΑ; Πάντως όχι το ελληνικό δημόσιο και όχι ο έλληνας πολίτης που ζει εδώ και καιρό εν κρίση.

Σίγουρα θα υπάρχουν και άλλα κονδύλια για απορρόφηση που θα έχουν σχέση με θέματα κοινωνικής πολιτικής ή με δραστηριοποίηση άνεργων πολιτών αλλά δεν ζητήθηκαν. Ποιος ενδιαφέρεται τελικά γι’ αυτή τη χώρα ή μάλλον για τους πολίτες αυτής της χώρας, δεδομένου ότι οι πολίτες είναι οι χώρα. Φαίνεται ότι ούτε καν οι ίδιοι οι πολίτες της.       

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΟΡΕΙΕΣ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει –και όχι χωρίς λόγο- ότι ο σημερινός Έλληνας πολίτης είναι μουδιασμένος από τις εξελίξεις, είναι τρομοκρατημένος από τις μελλοντικές «υποσχέσεις» λιτότητας που δεν δείχνουν να διαψεύδονται στο ορατό τουλάχιστον μέλλον. Θα μπορούσε κανείς –και όχι χωρίς λόγο- να θεωρήσει αυτό σαν μια πιθανή αιτία μη συμμετοχής στις απεργιακές σημερινές κινητοποιήσεις. Ενώ χτες στο Λονδίνο είχαμε μια από τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις, εδώ μιλούν τα ΜΜΕ στις πρώτες ανακοινώσεις τους για 400 με 500 ανθρώπους που διαδήλωναν ειρηνικά. Ποια μπορεί να είναι η αλήθεια; Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί το μούδιασμα ή την τρομοκράτηση των πολιτών. Είναι όμως μόνο αυτά ικανά να υπονομεύσουν μια πορεία διαμαρτυρίας; Ή μήπως οι σημερινοί πολίτες γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να αλλάξουν τίποτα –όντας επαρκώς πληροφορημένοι για τις πραγματικές καταστάσεις που διανύουμε στην Ευρώπη αλλά και στον κόσμο ολόκληρο- έχουν αποποιηθεί πλέον το παραδοσιακό τρόπο διαμαρτυρίας που είναι οι πορείες; Καθόλου απίθανο και αυτό. Ίσως να χρειάζεται καινούρια αντιμετώπιση του θέματος και αυτό δεν είναι καθόλου άκαιρο. Πώς όμως δικαιολογείται στη χώρας μας, που έτσι κι αλλιώς πλήττεται σε μεγαλύτερο βαθμό από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, να μειώνεται συνεχώς ο αριθμός των συμμετεχόντων στις διαμαρτυρίες; Μία καθόλου ευκαταφρόνητη άποψη θα μπορούσε να ήταν ο ίδιος ο συνδικαλισμός, αυτός που πάντα οδηγεί στις πορείες και στα συνθήματα τον κόσμο του. Δηλαδή, θα μπορούσε να αντικρούσει κάποιος, ο συνδικαλισμός δεν υπάρχει πια; Πού βρίσκεται σήμερα η διαφορά από το πολύ πρόσφατο χτες; Θα μπορούσε η απάντηση να είναι και αυτή. Οι συνδικαλιστές ανήκουν –ως γνωστόν- σε κόμματα. Αν λοιπόν η μεγάλη μερίδα του συνδικαλιστικού κόσμου, αυτού που πριν λίγο καιρό έβγαινε στους δρόμους και προκαλούσε τις ταραχές, βρίσκεται πλέον στην κυβέρνηση, πώς μπορεί συγχρόνως να κυβερνά και αντιπολιτεύεται αυτό που κάνει ως κυβέρνηση. Ακόμη κι αν αυτό έχει παρατηρηθεί στους σημερινούς καιρούς και χρησιμοποιείται ως άλλοθι για τις μη φιλοκοινωνικές τροποποιήσεις του κράτους, δεν αποτελεί πάγια τακτική των κυβερνώντων. Ποια κόμματα λοιπόν  είναι αυτή τη στιγμή έξω από την κυβέρνηση; Τα αριστερά κόμματα, οι οικολόγοι, κάποιοι ανεξάρτητοι και η Δημοκρατική Συμμαχία, όχι με τη θέλησή της υποθέτω. Και δεν μπορώ να υποθέσω ότι οι συνδικαλιστές που πρόσκεινται στην κα Μπακογιάννη –αν υπάρχει αυτό το είδος- βγήκαν στους δρόμους των οποίων το ιδεολογικό πιστεύω είναι κοντά –αν όχι εντελώς συνυφασμένο- με την πολιτική της τριαρχίας της σημερινής Βουλής. Οι ανεξάρτητοι δεν έχουν κάποιο ισχυρό αριθμό συνδικαλιστών. Μπορεί να μην έχουν και καθόλου. Ποιοι μένουν για να βγουν στους δρόμους; Οι συνδικαλιστές των αριστερών κομμάτων. Να λοιπόν οι επόμενες μαρκετινίστικες οδηγίες προς ναυτιλλόμενους: Προσελκύστε τα αριστερά κόμματα στην διακυβέρνηση. Ίσως δεν τα παρασύρετε όλα, αλλά σίγουρα υπάρχουν μέθοδοι σφετερισμού των ιδεολογιών τους –το έχουν διαπράξει με επιτυχία κάποια κυβερνητικά κόμματα στο παρελθόν, τώρα θα κολλήσουμε; Και μήπως σήμερα είναι ορατά τα περιθώρια πολιτικής των διαφόρων κομμάτων; Ο συνδικαλισμός στην Ελλάδα άρχισε ν’ αναπτύσσεται πριν ένα σχεδόν αιώνα. Σιγά σιγά απορροφήθηκε από τα κόμματα ή δημιούργησε κόμματα. Τώρα, σ’ αυτή τη μεγάλη στιγμή της στροφής του κόσμου, καιρός είναι να αναδείξει ένα νέο πρόσωπο, πέραν και υπεράνω κομμάτων. Αλλιώς δεν θα διαμαρτύρεται πλέον κανείς γι’ αυτά που συμβαίνουν. Και όλοι γνωρίζουμε ότι η διαμαρτυρία είναι η αντίσταση στην ισοπέδωση, όχι μόνο του κοινωνικοοικονομικού τομέα αλλά και του πολιτισμού γενικότερα. Και όχι μόνο στη χώρα μας. Διεθνώς.

«… Ἀντισταθεῖτε, σ᾿ ὅλους αὐτοὺς ποὺ λέγονται μεγάλοι

καὶ γράφουν λόγους πλάι στὴ θερμάστρα.

Στὶς φοβερὲς σημαῖες τῶν κρατῶν καὶ τὴ διπλωματία,

στὰ ἐργοστάσια πολεμικῶν ὑλῶν,

σ᾿ αὐτοὺς ποὺ λένε λυρισμὸ τὰ ὡραῖα λόγια,

στὰ γλυκερὰ τραγούδια μὲ τοὺς θρήνους,

στοὺς θεατές, στὸν ἄνεμο…»

(Μιχάλης Κατσαρός, ποιητής)

Αλλά πρώτα η αριστερά θα πρέπει να βρει τον νέο της λόγο για να αντισταθεί η ίδια στον σημερινό εαυτό της.  

ΛΕΙΑ ΒΙΤΑΛΗ